Yaşlılarda Düşme Riskini Azaltan Ev Düzenlemeleri

İleri yaşta yaşanan düşmeler, çoğu zaman tek bir talihsizlik gibi görünür: halının kıvrılan ucu, karanlıkta atılan bir adım, ıslak kalmış bir zemin. Oysa bu olayların büyük bölümü öngörülebilir ve önlenebilir koşullardan doğar. Evde yapılacak birkaç düzenleme ile gündelik alışkanlıklarda yapılacak küçük değişiklikler, riski belirgin biçimde azaltabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Denge sorunu, baş dönmesi, sık kullanılan ilaçların etkileri ya da yürüyüşteki değişiklikler mutlaka bir hekimle değerlendirilmelidir.

Riski artıran şey genellikle birden fazladır

Düşmelerin arkasında tek bir neden aramak yanıltıcıdır. Genellikle birkaç etken üst üste gelir: zayıflayan bacak kasları, azalan görme keskinliği, uygun olmayan ayakkabı, kötü aydınlatılmış bir koridor ve aceleyle atılan bir adım. Bunların her biri tek başına küçük bir katkıyken, birlikte ciddi bir risk oluşturur.

Bu nedenle önlem almanın en etkili yolu, tek bir çözüme bel bağlamak yerine birden fazla küçük iyileştirmeyi aynı anda uygulamaktır. Neyse ki bu iyileştirmelerin çoğu ucuz, hızlı ve kalıcıdır.

Evde yapılacak somut düzenlemeler

İlk adım zemindir. Kaymaz taban içermeyen küçük halılar ya kaldırılmalı ya da uygun bantla sabitlenmelidir. Kabloların yürüme yolundan geçmemesi, eşyaların koridorda birikmemesi, kapı eşiklerindeki yükseltilerin mümkünse düzeltilmesi temel başlıklardır.

Banyo, evin en riskli bölgesidir. Duş içine ve klozet yanına duvara sabitlenmiş tutamaklar takmak, küvet ya da duş tabanına kaymaz yüzey uygulamak, oturarak duş almayı mümkün kılan bir tabure kullanmak yaygın ve etkili önlemlerdir. Havlu askısı ya da lavabo kenarı tutunma noktası olarak kullanılmamalıdır; ağırlığı taşıyacak biçimde tasarlanmamışlardır.

Aydınlatma da en az bunlar kadar belirleyicidir. Yatak odasından banyoya giden yol boyunca gece lambaları, yatağın hemen yanında ulaşılabilir bir lamba düğmesi ve merdivenlerde her iki uçtan da yakılabilen aydınlatma, gece kalkışlarını çok daha güvenli hale getirir. Merdivenin iki yanında da korkuluk bulunması ideal olanıdır.

Ayakkabı ve giysi seçimi

Ev içinde çıplak ayakla ya da terlikle dolaşmak yaygın bir alışkanlıktır, ancak arkası açık ve tabanı kaygan terlikler düşmelerin sık rastlanan nedenlerindendir. Topuğu saran, tabanı kaymaz, ayağı sıkmayan ev ayakkabıları daha güvenlidir. Uzun sabahlık ve geniş paçalı pantolonların yere değmemesi de önemlidir.

Sık kullanılan eşyaların ulaşılabilir raflarda durması, tabure ya da sandalyeye çıkma ihtiyacını ortadan kaldırır. Yüksekteki bir dolaba uzanmak için sandalyeye çıkmak, evde en sık karşılaşılan riskli hareketlerden biridir.

Bedenin kendi dengesi

Ev düzenlemeleri kadar önemli olan bir başka başlık, kişinin kendi kas gücü ve denge yetisidir. Düzenli ve kişiye uygun hareket, bacak kaslarını ve denge duyusunu destekler. Ancak hangi hareketin uygun olduğu kişinin genel durumuna bağlıdır; bu nedenle bir programa başlamadan önce hekime danışmak gerekir.

Görme ve işitme kontrolleri de düşme riskiyle doğrudan ilişkilidir. Yeni bir gözlük numarasına alışma dönemi, özellikle merdivenlerde dikkat gerektirir. Kullanılan ilaçların bir kısmı baş dönmesi ya da dengesizlik yapabildiğinden, ilaç listesinin düzenli aralıklarla hekimle gözden geçirilmesi de önleyici bir adımdır.

Düşme sonrası ve iletişim

Yalnız yaşayan bireyler için, düşme durumunda yardım çağırabilmek kadar önemli bir konu yoktur. Telefonun sürekli erişilebilir bir yerde bulunması, evde birkaç noktada yedek telefon ya da çağrı cihazı olması, komşu veya yakınlarla düzenli iletişim alışkanlığı bu açıdan hayat kurtarıcıdır.

Bir kez düşme yaşayan kişilerde sık görülen bir başka durum, tekrar düşme korkusudur. Bu korku kişiyi hareketten uzaklaştırdığında kaslar daha da zayıflar ve denge yetisi geriler; böylece risk azalmak yerine artar. Bu yüzden düşme sonrası dönemde, hekimin uygun göreceği ölçüde hareketli kalmak, korkuyla baş etmenin de bir parçasıdır.

Küçük bir düşme yaşandığında, o an bir sorun görülmese bile durumu ciddiye almak gerekir. Sonrasında ortaya çıkan ağrı, morarma, hareket kısıtlılığı ya da baş dönmesi hekim değerlendirmesi gerektirir. Ayrıca her düşme, evde hangi koşulun buna yol açtığını gözden geçirmek için bir fırsattır; aynı noktada ikinci bir olayın önüne geçmenin en kolay yolu budur.